ابتداى وجود و به حسب حصول در مواد و استعدادات ، امرى بالقوه و حقيقتى غير متحصل است و از ناحيهء استكمال ذاتى و جوهرى به مقام تجرد برزخى و بعد از عبور از مراتب برزخ و سماوات مثالى ، به مقام تجرد عقلى مىرسد ، لذا نفس در ابتداى وجود ، عين ماده و صور مادى است و مادامىكه به بدن تعلق دارد ، به حسب مرتبهء نازل ، عين بدن و صورت مبدأ تحصل مادهء بدنى است و از اين لحاظ ، بين بدن و صورت منشأ تحصل و تنوع آن تركيب اتحادى امكان دارد و نفس ، بعد از نيل به مقام تجرد تام داراى مراتب و درجات از وجود است ، مرتبهء عالى آن در رتبهء عقول مجرد و مرتبهء متوسط آن محاذى عالم برزخ و مرتبهء نازل انسان ، عين مواد و استعدادات بدنى است و اين اتصال مراتب ، در صعود وجود ، درجات وجود واحد است و مادهء متحرك به طرف برزخ و آخرت ، داراى وحدت اتصالى است و ما منه و ما اليه و ما فيه در درجات استكمالى وجود انسان در سلك يك وجود قرار دارد ، كما اين كه در قوس نزول نيز همهء مراتب ، در سلك يك وجود قرار دارد و در نزول وجود نيز انسان ، داراى مقامى قبل از كثرت است و اين مقام ، مرتبهء انسان عقلى است و مرتبهء نازل اين انسان عقلى ، انسان برزخى است و انسان ، وجودى در كثرت دارد كه وجود مادى انسان باشد و چون صعود بر طبق نزول است و در نظام وجود طفره ممتنع است ، انسان ، داراى مراتب و درجات و منازل و مواطن متعدد بعد از كثرت است ، و اين تحقيق ، بر جواز حركت و وقوع سيلان و جنبش در جواهر و اصالت وجود و وحدت حقيقت آن مبتنى است ، و محقق دوانى و مدقق شيرازى مير صدر از اعتقاد به اين مسلك و لوازم آن فرار مىكنند - كفرار المزكوم من رائحة المسك [ 1 ] - .